گروه آموزشی پژوهشی آزمانو
logo.png

وبلاگ

آزمایشگاه چیست؟

gc2
آزمایشگاهی

آزمایشگاه چیست؟

امروزه کمتر کسی است که در زندگی خود از واژه آزمایشگاه استفاده نکرده باشد و یا به آن مراجعه نکرده باشد. این واژه برای برخی تداعی کننده خاطرات شیرین و برای برخی دیگر سرشار از استرس است. اما واقعا آزمایشگاه چیست؟ در این مقاله قصد داریم تا در ابتدا آزمایشگاه را معرفی کنیم سپس در ادامه به معرفی نکات ایمنی جهت کار در آزمایشگاه و همچنین تجهیزات آزمایشگاهی و دسته بندی آن می­پردازیم.

آزمایشگاه چیست

واژه آزمایشگاه ممکن است برای افراد مختلف معنی متفاوت داشته باشد به عنوان مثال اولین تصویری که از شنیدن این کلمه برای هر کس به وجود می­آید، ممکن است مربوط به آزمایشگاه های پزشکی باشد که در آن نمونه گیری از خون انجام می­گیرد. یا در مثالی دیگر اگر فردی تحصیلات خود را در رشته های ریاضی و فیزیک و به دنبال آن فنی و مهندسی و یا رشته تجربی و به دنبال آن رشته های مربوط به علوم پزشکی گذرانده باشد، قطعا درک عمیق تری از واژه آزمایشگاه دارد.

آزمایشگاه که به آن لابراتوار نیز گفته می­شود مکانی است که در آن انواع آزمایش های علمی توسط محققین، دانشمندان و متخصصین آن حوزه به منظور بررسی، شناخت و کنترل فرآیند های مختلف با استفاده از یک روش انجام آزمایش، انجام می­شود. بر اساس هدف، نوع آزمایش و مواد مورد استفاده در آن، انواع مختلفی از آزمایشگاه ها مانند آزمایشگاه های پزشکی یا بالینی (تشخیص طبی، پاتولوژی، ژنتیک، پاتوبیولوژی)، آزمایشگاه های شیمایی (شیمی تجزیه، شیمی آلی، شیمی معدنی و…)، آزمایشگاه های آنالیزی، آزمایشگاه های فنی و مهندسی و … وجود دارد. هرکس که قصد فعالیت در محیط آزمایشگاه را دارد باید اصول ایمنی در آزمایشگاه، آموزش کار با تجهیزات آزمایشگاهی و آموزش کار با دستگاه های آزمایشگاهی را به طور کامل بداند تا بتواند نتیجه مطلوب را از انجام فعالیت خود به دست آورد.

نکات ایمنی کار در آزمایشگاه

خطرات آزمایشگاهی با توجه به نوع آزمایشگاه، نوع روش امجام آزمایش و مواد مورد استفاده در آن، میزان سطح ایمنی و نوع تجهیزات و دستگاه های مورد استفاده در آزمایشگاه و سطح آموزش کار با تجهیزات آزمایشگاهی و دستگاه های آزمایشگاهی داده شده به افراد حاضر در آزمایشگاه می­تواند متفاوت باشد. لذا رعایت دستورالعمل های ایمنی در کلیه آزمایشگاه ها به منظور حفظ سلامت کارکنان و تجهیزات موجود در آن، الزامی است. در ادامه به برخی از مهمترین نکات ایمنی لازم جهت کار در محیط آزمایشگاه اشاره شده است.

الف) آشنایی با مواد مورد آزمایش و خطرات ناشی از آنها: کلیه آزمایشگران باید قبل از انجام آزمایش خود با روش صحیح انجام آن و مواد مورد استفاده در آن به طور دقیق آشنا شوند. به همین منظور لازم است تا با مطالعه دقیق فایل های MSDS (Material Safety Data Sheet)  موجود در وبسایت های معتبر، با کلیه خواص فیزیکی و شیمیایی مواد، خطرات ناشی از آنها و نجوه برخورد با خطرات در مواقع اضطراری آشنا باشند.

ب) آشنایی با تجهیزات آزمایشگاهی و دستگاه های آزمایشگاهی: کلیه آزمایشگران باید قبل از شروع آزمایش خود دوره های مربوط به آموزش تجهیزات آزمایشگاهی و آموزش دستگاه های آزمایشگاهی را گذرانده و مهارت های لازم را جهت استفاده از آنها بدست آورند تا با نحوه صحیح استفاده از آنها به منظور دریافت نتایج مطلوب از آزمایش خود آشنا شده و همچنین از بروز خسارت های احتمالی به دستگاه ها و تجهیزات جلوگیری بعمل آید.

ج) استفاده از تجهیزات ایمنی شخصی: هر یک از آزمایشگران باید با توجه به نوع آزمایش و مواد مورد استفاده در آن، از کلیه تجهیزات ایمنی آزمایشگاهی شامل: روپوش، دستکش، عینک ایمنی ماسک و… استفاده نمایند.

د) استفاده از هود، هواکش و سیستم تهویه مناسب: آزمایشگاه باید از سیستم تهویه مناسب بهره مند باشد. همچنین آزمایشگران باید با توجه به نوع آزمایش خود و مواد مورد استفاده در آن، در صورت امکان آزمایشات خود را در زیر هود آزمایشگاهی انجام دهند.

هـ) نگهداری مواد مورد استفاده در آزمایش در شرایط مناسب: کلیه آزمایشگران باید مواد مورد استفاده در آزمایش را با توجه به شرایط نگهداری ذکر شده برای آنها در MSDS نگهداری نمایند.

و) شستشوی تجهیزات آزمایشگاهی: آزمایشگران باید پس از انجام آزمایشات خود، کلیه تجهیزات آزمایشگاهی مورد استفاده در آزمایش را به دقت شستشو داده و در مکان های مناسب تعبیه شده برای آنها قرار دهند.

ز) اطمینان از خاموش بودن دستگاه های آزمایشگاهی: آزمایشگران باید پس از کار با دستگاه های آزمایشگاهی در انجام آزمایشات خود، از خاموش بودن آنها اطمینان حاصل نمایند.

دسته بندی امکانات آزمایشگاهی

امکانات موجود در هر آزمایشگاه در واقع همان تجهیزات و دستگاه های آزمایشگاهی موجود در آن می­باشد. این تجهیزات و دستگاه های آزمایشگاهی به منظور پیاده سازی روش انجام آزمایش و همجنین آنالیز نتایج آن با استفاده از روش های آنالیز موارد مورد استفاده قرار می­گیرند. با توجه حساسیت به قیمت بالای دستگاه های آزمایشگاهی و برخی از تجهیزات، افزایش سطح اطلاعات علمی و مهارت کار با دستگاه ها با شرکت در دوره های آموزش کار با دستگاه های آزمایشگاهی و آموزش کار با تجیهزات آزمایشگاهی به کلیه افراد علاقمند به فعالیت در آزمایشگاه ها توصیه می­شود. در ادامه به معرفی مختصری از تجهیزات و دستگاه ها آزمایشگاهی پرداخته شده است.

تجهیزات آزمایشگاهی

از جمله تجهیزات آزمایشگاهی مورد استفاده در آزمایشگاه ها می­توان به بشر، ارلن، بالن ته گرد و حجمی، لوله آزمایش، بورت، دسیکاتور، استوانه مدرج، پتری دیش، شیشه ساعت، قیف جداکننده، چراغ بونزن، سمپلر، بوته چینی، اسپاتول، دماسنج، کیت های تشخیصی و… اشاره نمود. برخی از این تجهیزات هم به صورت شیشه ای و هم به صورت پلاستیکی موجود می­باشد.

دستگاه های آزمایشگاهی

دستگاه های آزمایشگاهی شامل ترازوی دیجیتال، هیتر، همزن مکانیکی، مغناطیسی و آلتراسونیک، دستگاه های آنالیز مواد شامل: دستگاه اسپکتروفوتومتر IR، UV-Vis، دستگاه طیف سنج جذب اتمی (AAS)، دستگاه کروماتوگرافی گازی (GC)، دستگاه کروماتوگرافی مایع (HPLC)، پراش اشعه ایکس (XRD)، انواع میکروسکوپ، آون و انکوباتور، سانتریفیوژ، اتوکلاو، دانسیتومتر، ویسکومتر و … می­باشد. این دستگاه ها دارای قیمت بسیار بالایی بوده و از حسیاست بالایی برخوردار می­باشند. لذا یادگیری روش کار با دستگاه های آزمایشگاهی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

جمع بندی

با توجه به اهمیت جایگاه آزمایشگاه در پیشبرد اهداف علمی، و همچنین با توجه به اهمیت بدست آوردن نتایج دقیق و صحیح در این مقاله ابتدا در مورد مفهوم آزمایشگاه و انواع آن صحبت کردیم. سپس با توجه به اهمیت موضوع ایمنی در آزمایشگاه، به مهمترین نکات ایمنی که در زمان انجام کار آزمایشگاهی باید به آن توجه ویژه شود اشاره شد و در ادامه برخی از انواع تجهیزات و دستگاه های آزمایشگاهی معرفی گردید.

دیدگاه خود را اینجا قرار دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.